NTB/ NIBIO: Dei siste to åra har NIBIO jobba for å byggje opp eit fagleg fundament for vindruedyrking i Noreg. Arbeidet har resultert i etableringa av to forskingsfelt med vindruer: eitt ved NIBIO Ullensvang i Hardanger, og eitt ved NIBIO Landvik i Grimstad.
.jpg)
Prosjekt druedyrking i kjølig klima har som hovudmål å legga til rette for etablering av nettverk, kunnskapsbygging og forsking på druer dyrka i norsk klima. Foto: Darius Kviklys
Abonner for tilgang, eller logg inn hvis du allerede er abonnent.
Se abonnementNTB/ Norsk institutt for bioøkonomi - NIBIO
Forskar Ingunn Øvsthus ved NIBIO Ullensvang peikar på kva desse felta skal gjere mogleg gjennom ein heil sesong.
– Dette er svært spennande! Desse felta vil gjere det mogleg å følgje utviklinga gjennom heile sesongen, og vil gje innsikt i kva slags dyrkingsstrategiar som fungerer i nord, fortel Øvsthus.
Satsinga handlar ikkje berre om felt og plantar, men om å samle kompetanse. Prosjektet har òg samla forskarar, rådgjevarar og norske druedyrkarar i eit nytt fagnettverk, med mål om å løfte den norske kompetansen vidare.
I det vidare arbeidet legg Øvsthus vekt på behovet for systematisk kunnskapsbygging, og peikar ut retninga for eit nytt prosjekt.
– Målet er no å utvikle eit nytt prosjekt med særleg vekt på fenologi og dyrkingsteknikkar for druer tilpassa nordlege klima. Dersom norsk vinproduksjon skal utvikle seg, må kunnskapen byggjast systematisk, presiserer Øvsthus.
I desember 2025 var Øvsthus og ei rekkje andre forskarar, rådgjevarar, vinprodusentar og druedyrkarar frå heile Nord-Europa og nordlege delar av Amerika samla til vinproduksjonskonferansen VitiNord 2025 i Vilnius.
Eit av dei mest omtalte temaa på konferansen var kor raskt klimaet endrar seg. Varmare vårar blir omtala som ei utvikling som gjev nye moglegheiter for produksjon av druer i nordlege strøk.
I denne samanhengen blir den såkalla Huglin-indeksen trekt fram, ein varmesumindeks utvikla for vingardar. Indeksen har auka markant dei siste tiåra, noko som tyder på lengre vekstsesong og eit klima som ikkje lenger ligg heilt i utkanten av det som trengst for druedyrking.
Samtidig peikar Øvsthus på at den same utviklinga òg aukar risikoen, særleg knytt til frost.
– Når knoppane sprett tidlegare, blir dei sårbare for frost som framleis kjem med ujamne mellomrom. I fleire land, mellom anna Polen, Latvia, Estland og Finland, viste forskingsresultat at frostnetter kan øydeleggja primærknoppane.
Her blir skiljet mellom primær- og sekundærknoppane avgjerande for kva som kan reddast etter frostskadar. Primærknoppen bestemmer i stor grad normal avling, medan sekundærknoppen fungerer som ein sikkerheitsmekanisme dersom hovudknoppen går tapt.
Øvsthus viser til kva konsekvensar dette får for sortar som skal fungere i nordlege område.
– Difor var det berre sortar med evne til å utvikle avling frå sekundærknoppar som klarte å setje nokre drueklasar seinare på sommaren.
Når ho oppsummerer kva klimaet i nord krev av plantemateriale og dyrkingsstrategi, løftar ho fram ein kombinasjon av eigenskapar – og konsekvensen for norske produsentar.
– Klimaet i nord krev ein kombinasjon av eigenskapane kuldetoleranse, sein knoppbryting og kort utviklingstid. For norske produsentar betyr det at val av rett sort blir avgjerande for å sikre stabil avling, seier Øvsthus.
I oversikta over sortar som klarer seg godt i kjølig og ustabilt klima, framhevar Øvsthus særleg éin sort: Solaris.
Ho grunngjev kvifor Solaris går att som ein favoritt, og knyter eigenskapane direkte til bruk i ulike vintypar.
– Sorten modnar tidleg, toler kulde, oppnår høgt sukkerinnhald og gjev friske, aromatiske vinar som eignar seg både til stille vin, musserande, oransjevin og dessertvin. Difor er det ikkje rart at Solaris går igjen som den mest brukte drua i dei fleste nordlege vinland.
Samtidig peikar ho på at det pågår eit utviklingsarbeid med nye sortar som kan passe i Norden, og trekkjer fram eit konkret samarbeid.
– Københavns Universitet samarbeider med planteforedlingsprogrammet FastGrapes. Prosjektet har som mål å utvikle nye druesortar som kan modnast til høg kvalitet i nordisk klima. Dette prosjektet testar òg sortar i Noreg. Dette kan vere eit vendepunkt for dei som ønskjer norskprodusert vin av høg kvalitet, seier Øvsthus.
Når druer blir dyrka i nordlege strøk, blir kvaliteten prega av høg syre og lågare utvikling av fenolar. Det gjer vinlagingsteknikkar ekstra viktige.
I dette biletet løftar Øvsthus fram eitt område der nordlege produsentar har eit særleg utgangspunkt.
– Musserande vin er eitt av områda der nordlege produsentar har eit naturleg fortrinn. Kombinasjonen av syre, frisk aromaprofil og moderat sukker gjer at druer som Solaris eignar seg godt, seier Øvsthus.
Med dei to forsøksfelta og nettverket som er bygd opp, blir arbeidet skildra som starten på ei meir systematisk kunnskapsutvikling. Noreg har no teke dei første nødvendige stega for å vere ein del av utviklinga av nordleg vinproduksjon.
Øvsthus koplar etableringa av forsøksfelta til dei vidare planane, og legg vekt på kva som no må skje vidare.
– Med etableringa av dei to forsøksfelta i NIBIO og planane om eit hovudprosjekt i 2026, byggjer vi i eit kunnskapsgrunnlag som aldri har eksistert før i norsk vinproduksjon. No handlar det om å teste, evaluere og byggje kunnskapen vidare i eit framtidig prosjekt, avsluttar Øvsthus.
NTB/ Norsk institutt for bioøkonomi - NIBIO
Forskar Ingunn Øvsthus ved NIBIO Ullensvang peikar på kva desse felta skal gjere mogleg gjennom ein heil sesong.
– Dette er svært spennande! Desse felta vil gjere det mogleg å følgje utviklinga gjennom heile sesongen, og vil gje innsikt i kva slags dyrkingsstrategiar som fungerer i nord, fortel Øvsthus.
Satsinga handlar ikkje berre om felt og plantar, men om å samle kompetanse. Prosjektet har òg samla forskarar, rådgjevarar og norske druedyrkarar i eit nytt fagnettverk, med mål om å løfte den norske kompetansen vidare.
I det vidare arbeidet legg Øvsthus vekt på behovet for systematisk kunnskapsbygging, og peikar ut retninga for eit nytt prosjekt.
– Målet er no å utvikle eit nytt prosjekt med særleg vekt på fenologi og dyrkingsteknikkar for druer tilpassa nordlege klima. Dersom norsk vinproduksjon skal utvikle seg, må kunnskapen byggjast systematisk, presiserer Øvsthus.
I desember 2025 var Øvsthus og ei rekkje andre forskarar, rådgjevarar, vinprodusentar og druedyrkarar frå heile Nord-Europa og nordlege delar av Amerika samla til vinproduksjonskonferansen VitiNord 2025 i Vilnius.
Eit av dei mest omtalte temaa på konferansen var kor raskt klimaet endrar seg. Varmare vårar blir omtala som ei utvikling som gjev nye moglegheiter for produksjon av druer i nordlege strøk.
I denne samanhengen blir den såkalla Huglin-indeksen trekt fram, ein varmesumindeks utvikla for vingardar. Indeksen har auka markant dei siste tiåra, noko som tyder på lengre vekstsesong og eit klima som ikkje lenger ligg heilt i utkanten av det som trengst for druedyrking.
Samtidig peikar Øvsthus på at den same utviklinga òg aukar risikoen, særleg knytt til frost.
– Når knoppane sprett tidlegare, blir dei sårbare for frost som framleis kjem med ujamne mellomrom. I fleire land, mellom anna Polen, Latvia, Estland og Finland, viste forskingsresultat at frostnetter kan øydeleggja primærknoppane.
Her blir skiljet mellom primær- og sekundærknoppane avgjerande for kva som kan reddast etter frostskadar. Primærknoppen bestemmer i stor grad normal avling, medan sekundærknoppen fungerer som ein sikkerheitsmekanisme dersom hovudknoppen går tapt.
Øvsthus viser til kva konsekvensar dette får for sortar som skal fungere i nordlege område.
– Difor var det berre sortar med evne til å utvikle avling frå sekundærknoppar som klarte å setje nokre drueklasar seinare på sommaren.
Når ho oppsummerer kva klimaet i nord krev av plantemateriale og dyrkingsstrategi, løftar ho fram ein kombinasjon av eigenskapar – og konsekvensen for norske produsentar.
– Klimaet i nord krev ein kombinasjon av eigenskapane kuldetoleranse, sein knoppbryting og kort utviklingstid. For norske produsentar betyr det at val av rett sort blir avgjerande for å sikre stabil avling, seier Øvsthus.
I oversikta over sortar som klarer seg godt i kjølig og ustabilt klima, framhevar Øvsthus særleg éin sort: Solaris.
Ho grunngjev kvifor Solaris går att som ein favoritt, og knyter eigenskapane direkte til bruk i ulike vintypar.
– Sorten modnar tidleg, toler kulde, oppnår høgt sukkerinnhald og gjev friske, aromatiske vinar som eignar seg både til stille vin, musserande, oransjevin og dessertvin. Difor er det ikkje rart at Solaris går igjen som den mest brukte drua i dei fleste nordlege vinland.
Samtidig peikar ho på at det pågår eit utviklingsarbeid med nye sortar som kan passe i Norden, og trekkjer fram eit konkret samarbeid.
– Københavns Universitet samarbeider med planteforedlingsprogrammet FastGrapes. Prosjektet har som mål å utvikle nye druesortar som kan modnast til høg kvalitet i nordisk klima. Dette prosjektet testar òg sortar i Noreg. Dette kan vere eit vendepunkt for dei som ønskjer norskprodusert vin av høg kvalitet, seier Øvsthus.
Når druer blir dyrka i nordlege strøk, blir kvaliteten prega av høg syre og lågare utvikling av fenolar. Det gjer vinlagingsteknikkar ekstra viktige.
I dette biletet løftar Øvsthus fram eitt område der nordlege produsentar har eit særleg utgangspunkt.
– Musserande vin er eitt av områda der nordlege produsentar har eit naturleg fortrinn. Kombinasjonen av syre, frisk aromaprofil og moderat sukker gjer at druer som Solaris eignar seg godt, seier Øvsthus.
Med dei to forsøksfelta og nettverket som er bygd opp, blir arbeidet skildra som starten på ei meir systematisk kunnskapsutvikling. Noreg har no teke dei første nødvendige stega for å vere ein del av utviklinga av nordleg vinproduksjon.
Øvsthus koplar etableringa av forsøksfelta til dei vidare planane, og legg vekt på kva som no må skje vidare.
– Med etableringa av dei to forsøksfelta i NIBIO og planane om eit hovudprosjekt i 2026, byggjer vi i eit kunnskapsgrunnlag som aldri har eksistert før i norsk vinproduksjon. No handlar det om å teste, evaluere og byggje kunnskapen vidare i eit framtidig prosjekt, avsluttar Øvsthus.
