I 2026 fordeler ni fylke til saman 12 millionar kroner til brannsikring av nokre av dei mest sårbare kulturmiljøa i landet. Midlane går til dei tette trehusområda som står på lista til Riksantikvaren. Det er rundt 220 område der bygningane står vegg i vegg, ofte med fleire hundre års historie i materialane. Ordninga kjem etter eit år prega av alvorlege brannar i verneverdige trehusmiljø fleire stader i landet. Samstundes har talet på søknader om midlar gått ned melder Riksantikvaren.
Brann i det tette trehusområdet i Lærdal 7. juni 2025. Denne gangen ble to hus skadet, mens over 40 gikk med i storbrannen i 2014. Jan Christian Jerving/ NTB.
Abonner for tilgang, eller logg inn hvis du allerede er abonnent.
Se abonnementI 2026 fordeler ni fylke til saman 12 millionar kroner til brannsikring av nokre av dei mest sårbare kulturmiljøa i landet. Midlane går til dei tette trehusområda som står på lista til Riksantikvaren – rundt 220 område der bygningane står vegg i vegg, ofte med fleire hundre års historie i materialane.
Ordninga kjem etter eit år prega av alvorlege brannar i verneverdige trehusmiljø fleire stader i landet. Samstundes har talet på søknader om midlar gått ned.
Klima- og miljøminister Andreas Bjelland Eriksen peikar på den doble verdien i desse områda – både som kulturminne og som levande bumiljø.
– Trehusområdene er kulturskatter, og vi finner dem over hele landet. Dette er populære boligområder som mange trives i, og derfor er det viktig at vi gir eierne en håndstrekning for et tryggere bomiljø, seier Bjelland Eriksen.
Utsegna handlar om ei politisk prioritering: brannsikring er ikkje berre eit spørsmål om vern av fortida, men det handler også i stor grad om tryggleiken til dei som bur der i dag. Dei historiske trehusa er ikkje museumsgjenstandar. Dei er heimar. Ein stor del av bevaringa går føre seg gjennom bruk og ved at menneske bur i og tek vare på husa.
I 2026 fekk ti fylke 39 søknader på til saman 31,1 millionar kroner. Det er om lag tre millionar mindre enn året før. Vestfold har ubrukte midlar frå 2025 og har difor ikkje søkt vidare til Riksantikvaren om midlar for 2026.
Situasjonen i dag er slik at søknadssummen er langt høgare enn tildelinga. Dette viser eit vedvarande sprik mellom behov og tilgjengelege ressursar og bør gje grunn til bekymring.
Riksantikvar Hanna Geiran løftar blikket frå budsjettlinjene til det prinsipielle.
– Brann er en av de største bekymringene vi har for kulturminnene våre, konstaterer Geiran.
Ho presiserer alvoret i situasjonen:
– Når et kulturminne er borte, så er det borte for alltid. I 2025 så vi flere alvorlige branner i gamle verneverdige trehus, blant annet i Lærdal, Arendal, Kristiansand og i Drammen, som verkeleg viser betydningen av at både brannvesenet og nabolagene har gode planer for sikringen.
Brann i tette trehusmiljø har ein særleg dynamikk. Eitt hus kan vere gnisten som utløyser ei kjedereaksjon. Når bygningane står tett, kan flammane forplante seg raskt gjennom trekonstruksjonar, loft og bakgårdar. Difor handlar brannsikring ikkje berre om enkelttiltak i éin eigedom, men om koordinert innsats i eit heilt nabolag.
Manglande sikring i eitt bygg kan i verste fall utløyse ein større bybrann der fleire hus går tapt.
Eit av dei mest påfallande trekkja ved årets tildeling er at færre kommunar har søkt om midlar til brannsikringsplanar. Fylkeskommunane melder om nedgang i søknader til både nye planar og oppdatering av eldre.
Geiran understrekar kva som står på spel når det brenn:
– Gode planer er uvurderlig når det brenner, og vi prioriterer alltid brannsikringsplaner først.
Ho peikar på at nedgangen i søknader kan tolkast på to måtar:
– Nedgangen i søknader om planer kan være svært positivt, dersom nedgangen betyr at mange kommuner har gode planer på plass.
Men ho legg til eit forbehald:
– Dersom det er andre grunner til at færre søker, slik som manglende kapasitet og ressurser til å lage planer, lover det dårlig. Dette vil vi finne ut mer om.
Her ligg eit strukturelt spørsmål: Har kommunane faktisk kome ajour med planverket, eller er det ressursmangel som gjer at det ikkje blir søkt? For kulturminnevernet er skilnaden avgjerande.
I Agder fylkeskommune har utviklinga gått motsett veg. Der melder fylkeskommunen om auka tal på søknader. Årsaka skal vere større medvit etter fleire brannar på Sørlandet.
Erfaringa viser kor raskt risikoforståing kan endre seg når brannane kjem tett. Medvitet følgjer ofte katastrofen.
Noreg har ei lang historie med bybrannar. Den siste store var i Lærdal i 2014, då over 40 hus gjekk tapt.
Men bybrannen høyrer ikkje berre historia til. Trondheim hadde større brannar i 2007 og 2004. I Bergen brann fleire av Skuteviksbodene i 2008. Harstad opplevde ein bybrann i 1992 der fem hus gjekk med. I Tromsø gjekk 24 bygningar tapt i 1969.
Desse hendingane minner om at trebyen er eit sårbart kulturuttrykk. Han krev kontinuerleg vedlikehald, samordna beredskap og oppdatert planverk.
Tildelinga på 12 millionar kroner er eit nødvendig konkret tiltak i eit større arbeid. Samstundes viser tala at behovet overstig ramma. I dei tette trehusmiljøa er brannsikring ikkje eit tillegg til vernet. Det er sjølve føresetnaden for at kulturminna skal finnast i morgon.
I 2026 fordeler ni fylke til saman 12 millionar kroner til brannsikring av nokre av dei mest sårbare kulturmiljøa i landet. Midlane går til dei tette trehusområda som står på lista til Riksantikvaren – rundt 220 område der bygningane står vegg i vegg, ofte med fleire hundre års historie i materialane.
Ordninga kjem etter eit år prega av alvorlege brannar i verneverdige trehusmiljø fleire stader i landet. Samstundes har talet på søknader om midlar gått ned.
Klima- og miljøminister Andreas Bjelland Eriksen peikar på den doble verdien i desse områda – både som kulturminne og som levande bumiljø.
– Trehusområdene er kulturskatter, og vi finner dem over hele landet. Dette er populære boligområder som mange trives i, og derfor er det viktig at vi gir eierne en håndstrekning for et tryggere bomiljø, seier Bjelland Eriksen.
Utsegna handlar om ei politisk prioritering: brannsikring er ikkje berre eit spørsmål om vern av fortida, men det handler også i stor grad om tryggleiken til dei som bur der i dag. Dei historiske trehusa er ikkje museumsgjenstandar. Dei er heimar. Ein stor del av bevaringa går føre seg gjennom bruk og ved at menneske bur i og tek vare på husa.
I 2026 fekk ti fylke 39 søknader på til saman 31,1 millionar kroner. Det er om lag tre millionar mindre enn året før. Vestfold har ubrukte midlar frå 2025 og har difor ikkje søkt vidare til Riksantikvaren om midlar for 2026.
Situasjonen i dag er slik at søknadssummen er langt høgare enn tildelinga. Dette viser eit vedvarande sprik mellom behov og tilgjengelege ressursar og bør gje grunn til bekymring.
Riksantikvar Hanna Geiran løftar blikket frå budsjettlinjene til det prinsipielle.
– Brann er en av de største bekymringene vi har for kulturminnene våre, konstaterer Geiran.
Ho presiserer alvoret i situasjonen:
– Når et kulturminne er borte, så er det borte for alltid. I 2025 så vi flere alvorlige branner i gamle verneverdige trehus, blant annet i Lærdal, Arendal, Kristiansand og i Drammen, som verkeleg viser betydningen av at både brannvesenet og nabolagene har gode planer for sikringen.
Brann i tette trehusmiljø har ein særleg dynamikk. Eitt hus kan vere gnisten som utløyser ei kjedereaksjon. Når bygningane står tett, kan flammane forplante seg raskt gjennom trekonstruksjonar, loft og bakgårdar. Difor handlar brannsikring ikkje berre om enkelttiltak i éin eigedom, men om koordinert innsats i eit heilt nabolag.
Manglande sikring i eitt bygg kan i verste fall utløyse ein større bybrann der fleire hus går tapt.
Eit av dei mest påfallande trekkja ved årets tildeling er at færre kommunar har søkt om midlar til brannsikringsplanar. Fylkeskommunane melder om nedgang i søknader til både nye planar og oppdatering av eldre.
Geiran understrekar kva som står på spel når det brenn:
– Gode planer er uvurderlig når det brenner, og vi prioriterer alltid brannsikringsplaner først.
Ho peikar på at nedgangen i søknader kan tolkast på to måtar:
– Nedgangen i søknader om planer kan være svært positivt, dersom nedgangen betyr at mange kommuner har gode planer på plass.
Men ho legg til eit forbehald:
– Dersom det er andre grunner til at færre søker, slik som manglende kapasitet og ressurser til å lage planer, lover det dårlig. Dette vil vi finne ut mer om.
Her ligg eit strukturelt spørsmål: Har kommunane faktisk kome ajour med planverket, eller er det ressursmangel som gjer at det ikkje blir søkt? For kulturminnevernet er skilnaden avgjerande.
I Agder fylkeskommune har utviklinga gått motsett veg. Der melder fylkeskommunen om auka tal på søknader. Årsaka skal vere større medvit etter fleire brannar på Sørlandet.
Erfaringa viser kor raskt risikoforståing kan endre seg når brannane kjem tett. Medvitet følgjer ofte katastrofen.
Noreg har ei lang historie med bybrannar. Den siste store var i Lærdal i 2014, då over 40 hus gjekk tapt.
Men bybrannen høyrer ikkje berre historia til. Trondheim hadde større brannar i 2007 og 2004. I Bergen brann fleire av Skuteviksbodene i 2008. Harstad opplevde ein bybrann i 1992 der fem hus gjekk med. I Tromsø gjekk 24 bygningar tapt i 1969.
Desse hendingane minner om at trebyen er eit sårbart kulturuttrykk. Han krev kontinuerleg vedlikehald, samordna beredskap og oppdatert planverk.
Tildelinga på 12 millionar kroner er eit nødvendig konkret tiltak i eit større arbeid. Samstundes viser tala at behovet overstig ramma. I dei tette trehusmiljøa er brannsikring ikkje eit tillegg til vernet. Det er sjølve føresetnaden for at kulturminna skal finnast i morgon.
